Ўзбекистон ЖШДСни текис шкалага ўтказмоқда. Корхоналар ва ходимлар қанча маблағларни тежаши мумкин?

Президент даромад солиғининг ягона ставкасини жорий қилишни назарда тутадиган солиқ ислоҳоти концепциясини маъқуллади.

Солиқ қонунчилигидаги янгиликлар бўйича баҳслар йил бошидан бери тўхтамади. Ягона солиққа тортиш тарафдорлари ва ҳозирги прогрессив миқёсни қўллаб-қувватлайдиганлар топилади.

Қайси бири адолатли? Қайси бири фойдалироқ? Келинг, бир нечта мисолларни кўриб чиқишга ҳаракат қилайлик.

2019 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистонда:

  1. Жисмоний шахслар даромадлари бўйича ягона солиқ ставкаси 12% миқдорида жорий этилади, шундан 0,1% шахсий жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварақларига юборилади. Шу билан бирга, фуқароларнинг айрим тоифалари даромадларининг энг кам иш ҳақининг 4 баравари миқдорида солиққа тортишдан озод қилишнинг амалдаги тартиби сақланиб келинмоқда.

 

  1. Фуқароларнинг иш ҳақи кўринишидаги даромадларидан ушлаб қолинадиган бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасига суғурта бадаллари бекор қилинади.
  2. Ягона ижтимоий тўлов ставкаси бюджет ташкилотлари ва давлат корхоналари, устав капиталида (капитали) давлат улуши 50 фоиз ва ундан юқори бўлган юридик шахслар учун, устав капиталида (капиталида) 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахслар учун 25 фоиз миқдорида белгиланади. Шунингдек ушбу тўлов ставкасини бошқа юридик шахслар учун 15 фоиздан 12 фоизгача пасайтириш белгиланган.

Кичик бизнес мисолини кўриб чиқайлик. Ҳисоблаш ва таққослашнинг қулайлиги учун биз шартли иш ҳақини оламиз, у ойдан ойга ўзгармайди.

Ишчи №1

 

Оклад

ЖШДС

Суғурта бадаллари

Қўлга олиши

Текис шкала

1 500 000

180 000

180 000

1 320 000

Прогрессив шкала

1 500 000

277 074

225 000

1 222 926

Текис шкала қўллашда тежаладиган сумма

 

97 074

45 000

97 074

Мисоллардан кўриниб турибдики, жисмоний шахсларни солиққа тортишнинг янги тизими билан иш ҳақи фондидан солиқ юки камаймоқда.

Ишчи №2

 

Оклад

ЖШДС

Суғурта бадаллари

Қўлга олиши

Текис шкала

500 000

60 000

60 000

440 000

Прогрессив шкала

500 000

64 582

75 000

435 418

Текис шкала қўллашда тежаладиган сумма

 

4 582

15 000

4 582

 "Иш ҳақи бўйича солиқ" устунида шахсий даромад солиғи ва пенсия жамғармасига мажбурий ажратмалар бўйича солиқ йиғилган. Яъни, ходимнинг иш ҳақидан ушлаб қолинадиган тўловлар. Текис шкала бўйича бу фақат ЖШДС (12%), прогрессив шкалада - ЖШДС (солиқ шкаласи бўйича) + СБ(8%). "Иш ҳақи бўйича тўловлар" устунида ягона ижтимоий тўлов акс эттирилади. Бизнинг мисолимизда кичик бизнесимиз субъектини олганимиз учун, ЯИТнинг амалдаги ставкаси 15% ни, қабул қилинган концепцияга кўра эса 12% ни ташкил қилади.

Бундай ҳолда, солиқларни тўлаш учун корхонага солиқ юкининг камайиши кузатилади. Аммо, биринчи мисолдаги каби, пенсия жамғармасига мажбурий бадалларнинг бекор қилиниши ҳисобига қўлга олинадиган пул миқдори кўпаяди.

Ташкилот бюджети харажатларининг энг катта қисмларидан бири бу ходимлар харажатлари хисобланади. Ҳар бир тадбиркор, бизнес эгаси ҳар доим бу харажатларни камайтириш ҳақида ўйлайди. Юқоридаги мисоллар шуни кўрсатадики, текис шкаладан фойдаланиш солиқ юкини сезиларли даражада камайтиради.

Биз ҳар доим ўзгаришлардан қўрқамиз, бизга ҳамма нарса аввалгидан ёмонроқ бўлишига олиб келадигандек туюлади. Аммо аслида ҳамма нарса унчалик қўрқинчли эмас. Иш ҳақи фондининг солиқ юки сезиларли даражада камайиши ишчилар сонини ҳақиқий даражага этказиш, шунингдек уларга муносиб иш ҳақини тўлаш имконини беради.

Таъкидлаш жоизки, бир нечта мамлакатларда жисмоний шахсларнинг даромад солиғини ушлаб қолиш учун текис шкаладан фойдаланилади. Хусусан, даромад солиғи шкаласи Гонконг, Грузия, Албания, Болгария, Латвия, Литва, Македония, Руминия, Украина, Чехия, Эстония, Гернси ва Жерси, Россия, Монголия, Қозоғистон, Қирғизистонда амал қилади.

Федерация субъектларига минтақавий бюджет эркинлиги берилган йирик мамлакатларда, шунингдек, АҚШнинг баъзи штатларида: Иллинойс, Индиана, Массачусетс, Мичиган ва Пенсилванияда даромад солиғининг текис шкаладаги ставкаси жорий этилган.

Иш ҳақини ҳисоблаш ва жисмоний шахсларнинг даромад солиғини ҳисоблаш бўйича тренинглар ва курсларни ўтказишдаги тажрибамиз мақсадли ёндашув нуқтаи назаридан прогрессив ставкаларни қўллаш харажатларни таҳлил қилишга имкон беради. Хусусан, Буюк Британияда, АҚШда, Германияда, Исроилда ривожланган мамлакатларда солиқнинг прогрессив миқёси қўлланилади. Бу давлатлар иқтисодий ривожланган, аҳолининг даромади Ўзбекистонникига қараганда анча юқори.

Шунинг учун, менинг фикримча, 2019 йил 1 январдан бошлаб қўлланиладиган текис шкалада солиқ солиш мақсадга мувофиқдир.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, солиққа тортишнинг текис шкаласи бўйича солиыыа тортиш, агар одамлар юқори даромадларининг катта қисмини тежашга қодир бўлса, улар ишлашга шунингдек бизнес ривожига кўпроқ рағбатга эга бўлади.