Анастасия Домникова

Юрист с 10-летним стажем работы
Имеется 4-летний опыт в области рынка ценных бумаг бумаг
Сертифицированный бизнес-тренер (сертификат от Узбекско – Японского центра развития людских ресурсов)

ДОНОР, ўз ҳуқуқларингизни билинг!

 Қон ... даҳшатли, баъзан ҳатто жирканч бўлиб туюлади, аммо ҳозирги шароитда қон керак, ва мен бу хақида ёзишга ўзимда журъат топдим.

Ҳар ким қўлидан келганича ёрдам беради, лекин ҳамма ҳам, ҳар доим ҳам бошқаларга фақат пул билан ёрдам бериш имкониятига эга бўлмайди. Ҳа, пул ҳар доим ҳам "ҳаёт чизиғи" эмас. Оғир касал фуқароларнинг маълум бир тоифаси учун қон ҳаётни давом эттириш учун ягона имкониятдир ...

 Биз очиқ қўнгил ва меҳрибон Шарқ халқларимиз. Хўш, қандай бўлиш керак? Қандай ёрдам бериш керак? Нима ёрдам? Ахир, худди ўша ёрдамга мухтож инсонда хам оиласи, иши бор. Ўзингизнинг ҳаётингиз ҳисобидан ёрдам бериш учун вақтни қаердан топишингиз мумкин?

Агар соғлиғингиз сизга имкон берса, иккиланмасдан бориб, қон ёки унинг таркибий қисмларини ёрдам қилинг.

Ва сизнинг ишингиз ҳақида нима дейиш мумкин? Бу ва бошқа тегишли саволларга жавобни бизнинг мақоламизда топасиз.

Донор бу?

Ўзбекистон Республикасининг 2002 йил 30 августдаги 402-ИИ-сонли "Қон ва унинг таркибий қисмларини донорлик қилиш тўғрисида" Қонунига қўра (бундан кейин - Қонун деб юритилади):

  • донор - ўз қони ва унинг таркибий қисмларидан бир қисмини тиббиёт эҳтиёжлари учун ихтиёрий равишда берувчи жисмоний шахс;
  • донор қони таркибий қисмлари - қоннинг қон плазмаси ва ҳужайралари шаклидаги таркибий қисмлари.   

Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонунчилигига биноан, қон ва унинг таркибий қисмларини "ихтиёрий равишда" топшириш принципи донор томонидан ихтиёрийлик асосида амалга оширилади. Ҳеч ким сизни донор бўлишга мажбур қила олмайди. Шуни эсдан чиқармаслик керак.

 Агар сиз донор бўлишга қарор қилган бўлсангиз, унда сиз соғлом эканлигингизни тасдиқловчи тиббий кўрикдан ўтишингиз керак. Қон ва унинг таркибий қисмлари ҳомиладор ва эмизикли аёлларга, шу жумладан яқинда туғган аёлларга рухсат берилмайди.

Ким донор бўлиши мумкин?

Донор сифатида тиббий кўрикдан ўтган 18 (ўн саккиз) ёшга тўлган шахс бўлиши мумкин. Тиббий кўрик бепул. 2013 йил 23 сентябрдаги "Одамнинг иммунитет танқислиги вируси (ОИВ инфектсияси) билан касалланишининг тарқалишига қарши курашиш тўғрисида" ги ЎРҚ-353-сонли Қонуннинг 15-моддасига биноан, қон донорлари ОИВ учун тиббий кўрикдан ўтиши шарт. 

Агар корхона ходими донор бўлса ёки донор бўлишни истаса, иш берувчига қандай мурожаат қилиш керак?

Агар иш берувчи ходимдан тиббий кўрикдан ўтказиш ва ундан кейин қон ва унинг таркибий қисмларини топшириш кунини тақдим этиш тўғрисида ариза қабул қилса, иш берувчи, шунингдек ҳарбий қисм командирлари (бошлиқлари) Қонуннинг 15-моддаси кўра тиббий кўрик куни, шунингдек қон топшириш куни донорнинг мурожаатига биноан иш, хизмат ёки ўқиш жойидан озод қилинади, агар ушбу кунларда иш жойида ёки навбатчилик пунктида донорнинг йўқлиги таҳдидга олиб келмаса ёки одамларнинг ҳаёти ёки соғлиғи; мудофаа, давлат ва жамоат тартибини таъминлаш билан боғлиқ вазифаларни бажармаслик ёки бошқа оғир оқибатларга олиб келмаса.

  • Донор ишчи қон ва унинг таркибий қисмларини топшириш куни, шунингдек тиббий кўрикдан ўтган кунида ўртача иш ҳақини сақлаб қолган ҳолда ишдан бўшатилади (Қонуннинг 20-моддаси, 1-қисми).
  • Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари ўқувчилари, олий ўқув юртлари талабалари, бошқа тоифадаги талабалар қон ва унинг таркибий қисмларини топшириш куни, шунингдек тиббий кўрик куни машғулотлардан озод этиладилар, ҳарбий хизматчилар эса буюртмалар, соатлар ва бошқа хизмат турларини қабул қилишдан озод этиладилар.

Қон ва унинг таркибий қисмларини топширгандан сўнг дарҳол донорга ўртача даромадини сақлаб қолган ҳолда қўшимча дам олиш куни берилади. Белгиланган дам олиш куни донорнинг илтимосига биноан йиллик меҳнат таътилига қўшилиши мумкин (Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 167-моддаси 3-қисми).

Донор қандай рағбатлантирилади?

Қонуннинг 21-моддаси 1-қисмига мувофиқ: қон ва унинг таркибий қисмларини мунтазам равишда бериб турадиган донорга "Ўзбекистон Республикаси фахрий донори" кўкрак нишони берилади ("Ўзбекистон Республикасининг фахрий донори").

"Ўзбекистон республикаси фахрий донори" кўкрак нишони тўғрисидаги Низомнинг 1-бандига мувофиқ - Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 23 июлдаги 202-сон қарорига 1-илова:

  • Ўзбекистон Республикасининг Фахри Донори "кўкрак нишони ўз қонини камида қирқ марта ёки унинг таркибий қисмларини камида 60 марта берган Ўзбекистон Республикаси фуқароларига берилади.
  • Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлмаган шахс хам "Ўзбекистон Республикалари Фахри Донори" кўкрак нишони билан тақдирланиши мумкин ("Ўзбекистон Республикасининг фахрий донори").

"Ўзбекистон Республикаси Фахри Донори" кўкрак нишони билан тақдирлаш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирининг буйруғи билан марказий бошқарма, ҳудудий ва таркибий бўлинмалар раҳбарларининг таклифига биноан Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади. 

Тақдирлаш тўғрисидаги буйруқ Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг оммавий ахборот воситаларида эълон қилинади.

"Ўзбекистон Республикаси Фахри Донори" кўкрак нишони тақдимоти ва уни сертификатлаш 14 июн Бутунжаҳон Донорлик кунида Соғлиқни сақлаш вазири ёки унинг номидан ва бошқа масъул шахслар номидан тантанали равишда ўтказилади.

Айнан бир шахс, қоида тариқасида, бир марта "Ўзбекистон республикаси фахрий донори" кўкрак нишони билан тақдирланади.

"Ўзбекистон Республикасининг Фахри Донори" кўкрак нишони кўкракнинг чап томонида давлат мукофотлари остига қўйилади.

Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда, агар ходимлардан бири донор бўлишга қарор қилган бўлса, иш берувчи қуйидаги ҳаракатлар кетма-кетлигини амалга ошириши лозим.

  1. Донор ишчига ҳар сафар қон ёки унинг таркибий қисмларини топшириш учун ариза топшириш керакми? Менимча, бу керак эмас. Ҳар қандай баёнотнинг моҳияти унинг кейинги тасдиқланишини (тасдиқланишини) англатади. Бизнинг ҳолатларимизда, қонуннинг ўзи донор томонида туради ва иш берувчидан қонни ва унинг таркибий қисмларини хайр-еҳсон қилиш кунида, шунингдек тиббий кўрик кунида ходимни эркин равишда озод қилишни талаб қилади. Ходимга иш берувчидан унинг қонини ёки унинг таркибий қисмларини хайр-еҳсон қилаётгани ҳақида оғзаки хабар берилади. Шу билан бирга, хайрия қилишда ҳам иш берувчига, ҳам иш берувчига тегишли тартибни аниқ кўрсатадиган локал далолатномани расмийлаштириш керак. Ахир, кўпинча иш берувчи ишчи йўқлиги тўғрисида огоҳлантириш зарур деб ҳисобламайди лекин барча ишлар ўтгандан сўнг турли тушунтиришлар сўраш ҳолатлари мавжуд.

 

  1. Ходимнинг қон берганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни олгандан сўнг, ушбу ходим билан таътилнинг давомийлиги ошгани сабабли таътил жадвалига ўзгартиришлар киритиш.

Шуни ёдда тутингки, қон ва унинг таркибий қисмларини топшириш бепул ҳам, пулли ҳам амалга оширилиши мумкин. (Қонуннинг 8-моддаси биринчи қисми).